طایفه مشایخ ( شیخ ممو )

این طایفه از شاخه شیوخ ممویی شهرستان کهگیلویه می باشند که در قدیم جز ایل مضمحل شده نوئی بودند و ایل نوئی به دلیل مزاحمت طوایف همجوار خصوصا دشمن زیاری و بویراحمد از هم پاشیده و بین طوایف دشمن زیاری و بویراحمد مضمحل شدند. بنا به نقل قول سالخوردگان و کتاب تاریخ گزیده این طایفه از شاخه کردهای شیوخ ممویی هستند که در زمان اتابکان لر بزرگ از جبل السماق شام سوریه به قلمرو لر بزرگ وارد شدند و اکنون جز ایل بویراحمد سفلی حساب می شوند و در روستاهای زیدون بهبهان . خان احمد و پشتکوه باشت . زیردو رستم . چنگلوا و اطراف دهدشت . چنار بویراحمد . دشمن زیاری فارس . مشایخ کمارج کازرون و ... ساکنند. این شاخه در اواخر حکومت صفویه از منطقه بوا در دهدشت جدا و ابتدا به ناحیه راشک جاوید ممسنی آمدند اما به دلایلی مانند ممانعت و مزاحمت طوایف بومی راشک کوچ مجدد نموده و در منطقه کنونی مشایخ ( ده بوا ) ساکن و نام آن را به نام طایفه و محل سکونت قدیم خود در دهدشت مشایخ یا ده بوا نهادند.

قبل از ورود شیخ مموها به منطقه ای که اکنون بوا نامیده میشود این منطقه ییلاق چند ایل به نام سلطانی و سپوئی و عمویی و کوهپیره بود که تابستانها به آنجا می آمدتد و زمستانها را به نواحی چنارشاهیجان و شاهپور کازرون می رفتند. مموها در بدو ورود با ممانعت این طوایف روبرو شدند و ناچار به کوچ مجدد شدند ولی فاصله زیادی را طی نکردند و در فاصله کمی از رود بوا در محلی به  نام بویری( boyri ) سکنی گزیدند و بعدها با شور ومشورت ایلات مجاور و چند سوار محمدرضاخان کلانتر وقت دشمن زیاری وبا توجه به مهمان نوازی و خوش برخوردی آنها در محل ماندند و سکنی گزیدند. کدخدای شیخ مموها در زمان مهاجرت به دشمن زیاری شیخ تقی و سالار بودند که همراه برادران و عموزاده ها یشان کوچ کرده بودند و به همین دلیل در منطقه مشایخ به آنها بنکو مشی تقی ( مشهدی تقی ) نیز می گویند.

علاوه بر شیوخ ممویی ( مشی تقی ) در منطقه بوا گروه های دیگری نیز به شرح زیر زندگی می کنند:

1- کرائی ها که از ریشه کرائی های منطقه خشت می باشند البته ایل کرایی بسیار گسترده و متفرق هستند و در مناطقی دیگر از جمله بکش ممسنی و طیبی بهبهان و بختیاری و ... ساکنند و تاریخی کهن دارند. 2- سعدی ها که می گویند از محلی به نام کوین واقع در کمهر و کاکان به اینجا کوچ کرده اند. 3- سلمانیها : مبدا مهاجرتشان نامشخص است. 4- سلطانی ها که قبلا درباره آنها توضیح داده شد و انشالله از منابع محلی مطالب بهتری را خواهم نگاشت. 5- سادات که از کهگیلویه آمدند . 6- کچلها که اصالتا مرودشتی هستند . 7- رکن الذین مجتهد ها که گروهی از آنان شیخ . گروهی آخوند و گروهی رئیس لقب دارند و گویا از کهگیلویه مهاجرت کرده اند و با مموها نسبت دارند. 8- خوش نشین که اینها نیز از خشت آمده اند . 9- خانها . 10- اردکانیها

منطقه مشایخ از بزرگترین روستاهای دشمن زیاری است که شامل بیش از پانزده ده بزرگ وکوچک به نامهای آب انار . آبگور . کلکک علیا و سفلی . گردن کله . گود ریزی . گود اسپید . اسکندر بیگی . چشمه سردو . دشت . حمزه بیگی . دره کل . منصور آباد . چناران . تنگ سراب . گودکلکه می باشد

طایفه مهمیدی

طایفه مهمیدی به چهار شاخه بزرگ  مهمیدی . یارامیری . تیکلی ( توکلی ) و بخشی تقسیم می شوند. و یک شاخه خود را منسوب به طوایف شیخ عالی باوردنائی می نماید. محل سکونت اولیه اجداد مهمیدی ها ایل دشمن زیاری کهگیلویه بوده است و زمان مهاجرت آنان همزمان کوچ دیگر طوایف دشمن زیاری در اواسط حکومت صفویه ( 1035 هجری قمری ) می باشد. سردودمان این طوایف از شیخ عالی شروع می شود که وی دارای پسری به نام لهراسب بوده که از او فرزندی به نام محمود ( مهمید ) که بنیان گذار طایفه مهمیدی است به دنیا می آید. مهمید پسری داشت به نام صالح که محل سکونت او به اسم کلگه صالح ( خرابه صالح ) در جای به اسامی گود چاه و یا فراشبندی هنوز باقی است بوجود آمد و از صالح چند پسر به اسامی : زینل . بوا و علیشیر پیداشده که نسلهایی از آنان باقی مانده است. پس از مرگ صالح تقریبا آغاز حکومت زندیه در اثر اختلاف با طوایف تیرمردانی ( پهونده و بلمینی ) طایفه مهمیدی دچار ضعف گردید به طوری که قسمتی از آنان ترک محل نموده و به ایلات همسایه پناه بردند که بوسیله یکی از فرزندان صالح به نام علی خان افراد طایفه مهمیدی گرد آوری شدند و در مناطق کنونی ساکن گردیدند.

محل سکونت مردم این طوایف در زمان حاضر : ده گپ . سرنجلک . صیادان . بلوطک . آب بید . بلمینی . بالمنگان . گورک .  یارامیری ( کومه جا ) و ... می باشد.

طوایف و تیره های دشمن زیاری ممسنی

منطقه ای که اکنون تحت عنوان دشمن زیاری در شهرستان ممسنی شناخته می شود دارای طوایف متعددی است که عده ای دشمن زیاری اصیل می باشند عده ای هم از سایر ایلات هستند و عده ای از طوایف بومی منطقه قبل از دشمن زیاری ها هستند ( البته تعدادشان بسیار اندک است در حد چند خانوار ). قبل از معرفی این طوایف ذکر این نکته حائز اهمیت است که منطقه دشمن زیاری ممسنی قبل از آمدن دشمن زیاری ها از کهگیلویه به این منطقه تیرمردان نامیده میشد و طوایف تیرمردانی به عللی که بعد خواهم نوشت ترک دیار کردند و عده قلیلی ماندگار شدند.

 دشمن زیاری ممسنی :

از شاخه کشتاسبی ایلات دشمن زیاری استان کهگیلویه می باشند که در اواسط حکومت صفویه ( 1035 هجری قمری ) از دیگر شاخه های گرشاسبی . الیاسی . کشتاسبی و باوردیناری خود جدا شده اند و همراه ایلات ممسنی ( که در ناحیه چرام ساکن بودند ) به ناحیه شولستان و در منطقه تیرمردان که بعدها دشمن زیاری  نامیده شد سکونت گزیده اند.

طوایف دشمن زیاری ممسنی :

1- سلطانی   2- مهمیدی   3 - حسنی  4- مشایخ شیخ ممویی ( بوا)   4- کلاه سیاه   5- تیرتاج  

طبق مستندات از میان طوایف نام برده تنها مهمیدی ها  دشمن زیاری  اصیل هستند -  طایفه  سلطانی طایفه ای مستقل بوده اند که  گروه محدودی از آنان در ایل دشمن زیاری مستحیل شدند. طایفه مشایخ از شیخ مموهای دهدشت می باشند - طایفه کلاه سیاه از بازماندگان قوم بویر هستند و طایفه تیرتاج  از تیرتاجی های بویر احمد هستند و حسنی ها از باشت باوی هستند که در آینده در مورد هر طایفه و تیره های هر کدام مفصل توضیح خواهیم داد. در ضمن بعد از معرفی کامل این طوایف در مورد طوایف تیرمردانی نیز مطالبی خواهیم نگاشت.

طوایف و تیره های ایل دشمن زیاری کهگیلویه

اطلاعات بنده درباره دشمن زیاری کهگیلویه اندک است و تنها اطلاعاتی درباره نام طوایف ایل دشمن زیاری کهگیلویه دارم که امیدوارم دوستان هم تبارم در دهدشت که این وبلاگ را مطالعه می کنند اطلاعاتی جامع را در مورد طوایف دشمن زیاری کهگیلویه برایمان بفرستند.

دشمن زیاری کهگیلویه به همراه ایلات بویراحمد و نوئی و چرام جز طوایف چهاربنیچه ایل بزرگ جاکی کهگیلویه می باشد که در حال حاضر دشمن زیاری دارای دو طایفه اصلی به نام الیاسی و باوردینانی میباشد . " سادات " نیز به عنوان تیره ای از تیره های دشمن زیاری محسوب میگردد و طایفه نوئی  نیز به علت سکونت سالیان دراز در خاک دشمن زیاری جزء این ایل به حساب می آیند . حال به معرفی تیره های مختلف این طوایف می پردازیم : 

1- طایفه الیاسی : این تیره که خوانین دشمن زیاری نیز به آن تعلق دارند از شش تیره  تشکیل می گردد: شیرمحمدی ، رئیس، گرشاسبی ، خواجه ، کلی، شاه حسینی . هریک ازتیره هاهم به چندین " اولاد " یا "دهه" تقسیم میشود .

2- طایفه باوردینانی : از چهار تیره به این شرح تشکیل می گردد : قلندری ، بویری ، شیخ عالی ، سلطانی . تیره های مذکور نیز هریک دارای اولادهای متعدد هستند.

3- سادات : سادات دشمن زیاری پنج تیره اند که هریک خود را از جدی جداگانه می دانند . تیره های مذکور از این قرارند : سادات اسماعیلی ، سادات عباسی ، سادات مشهدی ، سادات کُردلی ، سادات علایی .

4- طایفه نوئی : این طایفه بقایای ایل بزرگی است که بر اساس روایات محلی و نوشته های موجود ساکن همین منطقه بوده اند . مردم نوئی در اغلب ایلهای کهگیلویه دیده میشوند و در هر ایلی که ساکنند امروز به نام همان ایل خوانده میشوند . نوئی دشمن زیاری در دو روستای قلعه گُل و عمارت بسر می برند و دارای دو دهه ، ناصری و محمدی هستند .

مطالبی در مورد وجود دو تیره گُشتاسبی و گرشاسبی است که سابقا جزء تیره های اصلی ایل دشمن زیاری بوده.  تیره گرشاسبی بدنبال اختلافات بین خوانین الیاسی و گرشاسبی در دوره قجر از رستم خان الیاسی شکست خورده وبا کشته شدن شهباز خان گشاسبی نظام ایلی آنها از هم گسیخته وبه خوزستان مهاجرت نمودند واکنون ساکن دیلم وگناوه و بهبهان و هندیجان و آبادان و ماهشهر وامیدیه میباشند، گُشتاسبی ها هم به صورت طایفه کوچکی  در قسمتی از خاک دشمن زیاری زندگی می کنند .

جغرافیای دشمن زیاری ممسنی

دشمن زیاری ممسنی در غرب شهرستان ممسنی قرار دارد که از شمال به بخش جاوید ممسنی از جنوب به بخش کوهمره نودان شهرستان کازرون واز مشرق به بخش ارژن شیراز و بخش همایجان سپیدان و از مغرب به بخش مرکزی ممسنی منتهی می گردد. مرکز این بخش دولت آباد می باشد و شامل حدود 100 روستا از جمله مشایخ . حمزه بیگی . کلاه سیاه . قایدان . سردشت تیرتاج . توکل آباد بالا و پایین  . هرایجان . علی آباد . پاقلعه . چشمه تلخو . ده گپ . آب بید . سرنجلک . گورک . صیادان . کومه جا . پربنار . حسنی . بلمینی . بالمنگان . دره شور . کیکمدون . آب زالو . روبنی . آب انار . اردشیری علیا و سفلی . بلوطک . بله زار علیا و سفلی . میرزا محمدی و ... می باشد. و طبق آمار سال 1385 جمعیت آن در حدود 15000  نفر  می باشد.

آب و هوای دشمن زیاری ممسنی سرد کوهستانی است . . .

ادامه نوشته

جغرافیای دشمن زیاری کهگیلویه

ايل دشمن‌زياری از ایل های معروف استان کهگیلویه و بویر احمد است. این ایل از شمال به قلمرو طايفه مستقل زيلايی بويراحمد سفلی، از باختر به سرزمين طيبی، از خاور و جنوب به بويراحمد سفلی محدود است. و شامل روستاهای راک . لیرکک . زیرنا . قلعه دختر . قلعه گل . رون . کلات . چم مورد . سرخون . بید انجیر . برآفتاب . دشت بن . کوشک . دالون . جوکار . بونه بر . آبریز . دم عباس . پازنان . داریاب . عمارت . لم او . تنگریس . چغل . گندک . سرتوف . شیخان . ده چل . بندره و ... وی باشد

سرزمين دشمن‌زياری به دو قسمت سردسيری و گرمسيری تقسيم می‌شود:

ادامه نوشته

نیای دشمن زیاری

دشمن زیاری نام طوایفی است که به صورت عمده در شهرستان ممسنی بخش دشمن زیاری و شهرستان کهگیلویه دهستان دشمن زیاری و در بخشهایی از شیراز و کازرون و سپیدان و بوشهر و گناوه و دیلم و بهبهان و امیدیه و یاسوج و گچساران و... زندگی می کنند.

دشمن زیاریها چه در کهگیلویه و چه در ممسنی نیای مشترک خود را علاءالدوله عضدالدین ابوجعفر محمد ابن دشمن زیار دیلمی از آل کاکویه متوفای 432 هجری قمری می دانند که وی حکومت ولایات یزد و اصفهان و لرستان و ایلام را در دست داشته و می گویند با زوال تدریجی حاکمیت این خاندان اعقاب و اولاد آنها ایل و طایفه ای با شعبات گرشاسبی و الیاسی و کشتاسبی و باوردنائی در لرستان و ایلام تشکیل داده و سپس در کهگیلویه ساکن شدند و متعاقبا ایلات دشمن زیاری ممسنی و سایر را بنیان نهادند.

در اثبات این مدعا بر خلاف بعضی طبقات که نسب های دروغین برای خاندان خود جعل می کنند و با توجه به مسائل امانتداری انساب و حفظ و ضبط شجره نامه های تیره های عشایری می توان به صداقت این ادعا صحه گذارد همچنانکه در تاریخ یزد به اسامی مشابهی به این ادعا بر می خوریم و در آن علاوه بر نام سردودمان این خاندان یعنی محمد ابن دشمن زیار به اسامی گرشاسب و وردان شاه بر می خوریم که باید نیای گرشاسبی ها و وردانی ها ( باوردانی ها) باشد. واین خود سند و دلیل محکمی بر این ادعا می باشد.

البته توضیحات بیشتر را که بر گرفته از مقاله استاد گرانقدر دکتر دشمن زیاری است در ادامه مطلب مطالعه فرمائید:

ادامه نوشته